Suring Basa | Ang Bangin sa Ilalim ng ating Mga Paa

 

                                      Sta. Lucia High School

          # 30 Tramo St. Rosario Village,Sta. Lucia, Pasig City

                  Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa

            ni Ronald Vivo Jr.

              Published By:

               19^th Avenda Publishing

               House Imus City, Cavite

            Isang Suring-Aklat (Book-Review) na iniharap kay G. Danilo P.Agpaoa, LPT

Bilang isa sa mga Pangangailangan sa Kursong Pagbasa at Pagsusuri ng Iba’t IbangTeksto Tungo sa Pananaliksik

              Ipinasa ni:

          Toledo, Ivy Mae. E.

             G11- STEM 1

              Enero, 2025

I.PANIMULA

A.  Pamagat

          Ang pamagat na “Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa” ay hindi isang simpleng pigura ng pananalita; ito ay isang pangungusap, isang hatol, isang babala. Sa bawat yapak natin sa lupa, sa bawat ng ating pag-iral, may isang bangin na maaaring bumukas at lamunin tayo nang walang babala. Ang nobelang ito ay hindi lamang isang kwento ng pagkawala ng isang anak, kundi ng pagkawala ng sarili, ng pagkaligaw sa isang mundong tila hindi natin kayang unawain.

May mga bangin na hindi natin nakikita ngunit ating kinatatayuan. Maraming beses tayong naglalakad nang walang pakialam, iniisip na matibay ang ating mga hakbang, hanggang sa maramdaman natin ang pagbitak ng lupa sa ilalim natin. Ganito ang nararamdaman ng isang ama na unti-unting nilalamon ng kanyang sariling pangamba, naglalakad sa gilid ng kawalan habang hinahanap ang anak niyang nawala sa kadiliman. Ngunit ang tanong: siya ba talaga ang naghahanap, o siya mismo ang nawawala?

B.  Uri ng Panitikan at Genre

Ang nobelang ito ay isang crime fiction, ngunit hindi ito isang kwentong binubuo lamang ng pulis at kriminal, ng habulan at imbestigasyon. Ito ay isang psychological thriller na sumasalamin sa pinakamalalim na bahagi ng pag-iisip ng tao—kung paano ang takot ay nagiging isang bilanggong hindi natin matakasan.

Sa tradisyon ng mga klasikong noir novels, isinasalaysay ng nobela ang isang mundong pinamumugaran ng kawalan ng hustisya, isang sistema kung saan ang biktima at ang salarin ay maaaring iisang tao lamang. Ang lungkot ng istorya ay hindi nagmumula sa simpleng trahedya ng pagkawala kundi sa kawalan ng kasiguruhan kung may kahulugan pa ba ang lahat ng ginagawa ng mga tauhan. Masasabi nating ito ay isang modernong pagsisiyasat sa kung ano ang ibig sabihin ng "pag-asa" sa isang mundong halos nilamon na ng dilim.

C.  Pagkilala sa May-akda

           Si Ronaldo Vivo Jr. ay isang makabagong nobelista na hindi natatakot humakbang sa madidilim na eskinita ng panitikan. Bilang isang musikero, graphic artist, at filmmaker, nakikita sa kanyang mga gawa ang pagpapahalaga sa emosyonal at visual na lalim ng kanyang mga kwento. Ang kanyang Dreamland Trilogy ay isang mapangahas na eksplorasyon sa pagdurusa, krimen, at kawalan ng hustisya—mga temang nangingibabaw din sa Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa.

Hindi lamang siya isang kwentista; isa siyang alagad ng sining na gumagawa ng mga obra hindi para aliwin ang mambabasa kundi para gulantangin sila, ipakita sa kanila ang kanilang sariling bangin at ang walang hanggang posibilidad ng paghulog dito.

II.PAGSUSURING PANGNILALAMAN

A.  TEMA / PAKSA

        Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa ay isang obra na lumalampas sa tradisyunal na balangkas ng krimen at misteryo—ito ay isang malalim na pagsisiyasat sa takot, pag-aalinlangan, at moralidad. Sa gitna ng nobela ay ang temang pagkawala at paghahanap—hindi lamang sa pisikal na anyo ng pagkawala kundi pati na rin sa pagkawala ng tiwala, ng paniniwala sa sarili, at ng pananampalataya sa sistema.

Isa pang mahalagang tema ay ang pagtulak ng tao sa kanyang hangganan. Hanggang saan maaaring dalhin ng desperasyon ang isang indibidwal? Paano nagbabago ang moralidad ng isang tao sa harap ng matinding trahedya? Ang nobela ay sumasalamin sa dilemang kinakaharap ng mga tauhan: ang pagpili sa pagitan ng tama at mali, sa pagitan ng katotohanan at kasinungalingan.

Bukod dito, tinatalakay rin ng nobela ang masalimuot na kalagayan ng lipunan—ang kawalan ng hustisya, ang kapabayaan ng sistemang pangkatarungan, at ang lumalalang pagkakawatak-watak ng mga pamilya sa gitna ng modernisasyon. Ipinapakita nito kung paano ang isang personal na trahedya ay maaaring magbukas ng mas malawak na pag-unawa sa kabulukan ng isang sistema.

B.  MGA TAUHAN, TAGPUAN AT PANAHON

 Mga Tauhan

·      Reynold "Rey" Ventura – Isang negosyanteng hardware owner na ang mundo ay bumaliktad nang biglang mawala ang kanyang anak. Siya ay isang ama na hinahabol hindi lamang ang kanyang anak kundi ang sarili niyang kaluluwa, na unti-unting nilalamon ng takot at pagsisisi.

·Alison Ventura – Ang nawawalang anak ni Rey. Sa una, siya ay tila inosenteng biktima ng isang trahedya, ngunit habang lumalalim ang kwento, unti-unting nahuhubaran ang kanyang karakter at ang mga lihim na bumabalot sa kanyang pagkawala.

·Benjo – Ang matalik na kaibigan ni Rey. Isang taong tila may tigas at tapang sa panlabas, ngunit sa loob ay may mga takot at lihim din siyang tinatago. Siya ang nagsisilbing katuwang ni Rey sa kanyang paglalakbay sa dilim ng pagkawala.

·Mang Andoy – Isang matandang mekaniko na nagbibigay ng payo at gabay kay Rey. Bagamat hindi siya pangunahing tauhan, ang kanyang mga salita ay nagsisilbing babala at direksyon sa mapanganib na landas na tinatahak ng bida.

·Inspector Salazar – Ang pulis na unang humawak sa kaso ni Alison. Isang beterano sa kanyang larangan, ngunit tila isang tauhang nakagapos sa isang sistemang hindi palaging gumagana para sa hustisya.                  

·Carmen Herrera – Isang babaeng tila may kaugnayan sa pagkawala ni Alison. Sa una’y nagmumukha siyang isang kakampi, ngunit may mga aspeto ng kanyang pagkatao na hindi lubusang maunawaan.

·Carlos "Caloy" Herrera – Isang makapangyarihang personalidad sa lipunan na may maitim na lihim. Siya ang anino sa likod ng misteryo, isang lalaking may hawak sa maraming buhay at kapalaran.

Mga Tagpuan

          Ang nobela ay nagaganap sa isang hindi pinangalanang lungsod sa Pilipinas—isang lugar na puno ng kaunlaran sa ibabaw ngunit nilalamon ng krimen at kawalang-hustisya sa ilalim. Ang lungsod na ito ay hindi lamang isang lokasyon kundi isang tauhan sa kanyang sarili—pinamumugaran ng mga pangarap at pangamba, ng liwanag at anino.

Dalawang pangunahing tagpuan ang sentro ng kwento: Ang hardware store ni Rey Ventura – Isang tahimik at maayos na negosyo na biglang naging isang lugar ng dalamhati at pag-aalinlangan matapos mawala ang kanyang anak. Ito ang kumakatawan sa kanyang nakaraan—isang mundong dati niyang kinagisnan ngunit unti-unting bumagsak.

Ang madilim na bahagi ng lungsod – Isang lugar na puno ng lihim, kung saan ang mga patay ay hindi palaging inililibing at ang mga buhay ay hindi palaging ligtas. Ito ang representasyon ng katotohanang hindi nakikita ng mga ordinaryong mamamayan.

Panahon

          Ang kwento ay nagaganap sa kasalukuyang panahon, isang modernong mundo kung saan ang teknolohiya ay patuloy na umuunlad ngunit ang mga lumang problema tulad ng krimen, korapsyon, at kawalan ng hustisya ay nananatili. Ginagamit ng nobela ang setting na ito upang ipakita na gaano man kaunlad ang mundo, may mga sugat pa rin sa lipunan na hindi madaling maghilom.

C.  ESTILO NG PAGKAKASULAT NG MAY-AKDA

Ang estilo ng pagsusulat ng may-akda ay mala-noir—madilim, matalim, puno ng simbolismo at introspeksyon. Hindi lamang nito inilalarawan ang mga eksena kundi isinasadlak ang mambabasa sa kalooban ng mga tauhan, lalo na kay Rey, na unti-unting bumabagsak sa kanyang sariling bangin ng pangamba at pagsisisi.

Gamit ang transgresibong panitikan, iniiwasan ng may-akda ang klisey ng mga tradisyunal na nobelang misteryo. Sa halip, binibigyan niya tayo ng isang kwento na hindi natin kayang iwan basta-basta—isang salaysay na bumabalik sa ating isip kahit matapos natin itong basahin.

Malakas din ang paggamit ng metapora at simbolismo. Ang mismong pamagat ay isang paalala na ang bawat isa sa atin ay naglalakad sa gilid ng bangin—hindi natin alam kung kailan tayo mahuhulog o kung mayroon pang tutulong sa atin upang hindi tayo tuluyang bumagsak.

Sa kanyang pagsulat, ipinapakita ng may-akda na hindi lamang ito isang istoryang may simula at wakas—ito ay isang siklo ng kawalan ng katiyakan, isang pagninilay sa kung paano natin hinaharap ang ating sariling mga bangin sa buhay.

III.PAGSUSURING PANGKAISIPAN

D.  KAKINTALAN / KAISIPAN

            Ang Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa ay isang nobela ng kawalang-katiyakan—isang pagninilay sa kalagayan ng tao kapag siya ay hinaharap ng isang realidad na hindi niya kayang unawain. Ang kwento ay nagpapakita ng isang mundong puno ng takot, kung saan ang bawat desisyon ay may kaukulang epekto sa kinabukasan ng mga tauhan. Sa pamamagitan ng karakter ni Rey, ipinapakita ng may-akda kung paano ang isang tao ay maaaring mahulog sa malalim na bangin ng kawalan ng pag-asa habang hinahanap ang katotohanan na maaaring mas mapanganib kaysa sa kasinungalingan.

Isa pang mahalagang tema sa nobela ay ang ugnayan ng moralidad at desperasyon. Hanggang saan maaaring magbago ang isang mabuting tao dahil sa trahedya? Ang pangangailangan ni Rey na matagpuan ang kanyang anak ay unti-unting bumabago sa kanya, na tila ang bawat hakbang niya patungo sa kaliwanagan ay mas lalo pang nagtutulak sa kanya sa kadiliman. Ito ay isang mapait na katotohanan ng buhay: sa harap ng matinding pagsubok, sino pa ba tayo?

E.   KULTURANG MASASALAMIN

Ang nobela ay isang malinaw na salamin ng lipunang Pilipino. Ipinapakita nito kung paano ang sistematikong kawalang-hustisya ay isang paulit-ulit na sugat na hindi madaling maghilom. Sa isang bansa kung saan ang mga tao ay nawawala ngunit walang sapat na aksyon mula sa awtoridad, nagiging mas makapangyarihan ang takot kaysa sa batas. Sa kabilang banda, ang kwento ay nagsasalamin din sa matibay na pagpapahalaga ng mga Pilipino sa pamilya. Ang pagsasakripisyo ni Rey para sa kanyang anak ay isang halimbawa ng walang kapantay na pagmamahal ng isang magulang—isang kaugaliang nakatanim sa ating kultura. Ngunit sa ilalim ng ganitong idealismo, ipinapakita rin ng nobela kung paano maaaring maging mapanira ang sobrang pagpapahalaga sa pamilya kung ito ay nagtutulak sa isang tao na gawin ang lahat, anuman ang maging kapalit nito.

III.  LAGOM

Ang nobelang Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa ay hindi lamang isang istorya ng pagkawala, kundi isang introspeksyon sa moralidad, takot, at kalikasan ng tao. Sa pamamagitan ng masalimuot na pagsasalaysay, ipinapakita nito ang isang mundo kung saan ang kawalan ng katiyakan ay isang patuloy na kalaban, at ang isang ama ay nagiging anino ng kanyang dating sarili habang hinahanap ang sagot sa isang tanong na maaaring hindi niya gustong marinig. Sa huli, ang nobela ay nagpapamalas ng isang malalim na repleksyon sa pagkatao—isang paglalakbay na hindi lamang ukol sa isang ama at anak, kundi sa bawat isa sa atin na patuloy na naglalakad sa gilid ng ating sariling bangin.

IV. MGA REAKSYON AT MUNGKAHI

Ang Bangin sa Ilalim ng Ating mga Paa ay isang akdang hindi madaling basahin, hindi dahil sa bigat ng mga salita kundi sa lalim ng mensahe nito. Ito ay isang nobelang hindi lamang nagpapakita ng isang misteryo kundi isang masalimuot na eksistensyal na tanong: Ano ang gagawin natin kung ang katotohanan ay mas madilim pa kaysa sa kasinungalingan?

Sa aspektong pampanitikan, ang nobela ay isang tagumpay. Subalit maaari pang palawakin ang karakterisasyon ng ilang tauhan, lalo na ang mga antagonista, upang higit na maipakita ang kanilang motibasyon. Mas magiging epektibo rin ang nobela kung mas bibigyan ng atensyon ang ugnayan ni Rey at ng kanyang anak bago pa ang pagkawala ni Alison, upang mas maramdaman ng mambabasa ang bigat ng kanyang hinagpis.

Sa pangkalahatan, ito ay isang akdang karapat-dapat pag-isipan. Hindi ito isang kwentong madaling kalimutan, sapagkat tulad ng isang tunay na bangin, ang kanyang lalim ay hindi masukat sa unang tingin. Marahil, ito ay isang paalala na ang pinakamalalim na bangin ay hindi nasa ilalim ng ating mga paa, kundi nasa loob ng ating mga sarili.

06 | "Kung May Itinanim, May Aanihin"

                               ---- at ako'y patuloy na magtatanim.

   Minsan, naiisip ko kung may katotohanan ba talaga sa kasabihang ito. Kung sapat bang magtanim ng pagsisikap at tiyaga para makaani ng tagumpay. Sa dami ng pagkabigo at paghihintay, mahirap paniwalaan na may naghihintay na magandang ani sa dulo. Ngunit kahit anong pagdududa ang dumaan, hindi ko pa rin kayang talikuran ang ideya na balang araw, ang lahat ng sakit at sakripisyo ay may magiging saysay.

   Napatunayan ko na sa maliliit na paraan, totoo ito. Ang mga panahong inakala kong sinayang ko sa pagsusumikap ay hindi naman talaga nasayang. Ang mga gabing hindi ako natulog para sa pangarap na hindi ko pa mahawakan ay dahan-dahang nagbunga sa mga pagkakataong hindi ko inaasahan. Hindi agad-agad, hindi palaging ayon sa plano, pero palaging may nangyayari. Marahil, ang sikreto ay hindi lang sa pagtatanim, kundi sa patuloy na paniniwalang may tutubo.

   Kaya patuloy akong nagtatanim. Hindi ko alam kung kailan ko aanihin ang lahat ng pinaghirapan ko, pero ngayon, alam ko nang may silbi ang bawat butil ng pagsisikap. Sa bawat hakbang, sa bawat pagkakamali, sa bawat araw na pinili kong bumangon muli—ito na siguro ang bunga. At kung ganito nga, handa akong magtanim nang magtanim, hanggang sa ang isang maliit na punla ay maging isang matatag na punong hindi na kayang pabagsakin ng kahit anong unos.

abi's drifting days---- 06205

 

  does it get better? 

"I was unable to shake off the feeling that I had no real right to be here at all, that I was an interloper. I felt more and more uncomfortable, as if I were a criminal."


There is not a single day in 6205 days of staying here where i struggle to find the reason why I still open my eyes in the daytime. 

The world moves around me, it wasnt that long til I realized it does. Its rhythm was annoyingly relentless, perhaps, indifferent. I wake, I breathe, I exist—but not that quite.  Every single day, I watch people carve their places, chase their own stars, go on as if they have something to prove, while I am left behind while lingering at the edges, hesitant, and out of sync. I try to fit in, to find meaning in my days, but the unease lingers like a shadow I can't shake.

Some days, I tell myself it’s just a phase. That maybe tomorrow, or the day after, the weight in my chest will lift, and the question—why am I still here?—will no longer haunt me. But other days, I wonder if the answer will ever come at all.

Does it get better? I wish I knew.

--- insipired by the book 'no longer human' by osamu dazai.

abi at damdaming hinabi sa mga parilala sa loob ng 3 minuto

hindi ako ang pinaka magaling sa pagsulat ng mga salita't parilala
ngunit kung ito ang natatanging paraan upang bigyang linaw ang mga katanungan
susubukan kong ihabi ang mga salita hanggat mabuo ang mga letra ng iyong pangalan.

01 paumanhin.

05 | Diploma o Diskarte: Saan Nanggagaling ang Sarap ng Tagumpay?

 

   Sa bawat hapag-kainan, mas masarap ang pagkain kapag may kasamang kanin at ulam, isang simbolo ng balanse at kumpletong pangangailangan. Elementarya pa lamang, isang malaking palaisipan na sa’kin ang tanong na ito. Kung ang batang ako ang tatanungin, wala pang isang segundo ay may sagot na ako: ang "diploma." Paniniwala ko noon, at marahil marami pang ibang kabataan, na kapag mayroon kang diploma, tiyak na maganda na ang kapalaran mo. Para sa amin, tila ba ito ang susi sa lahat ng oportunidad at tagumpay. Ngunit habang lumalaki at nakikita ko ang kalakaran sa ating lipunan, nagsimulang magbago ang pananaw ko. Sa ganitong sistema ba ng bansa kung saan hindi lang ang utak kundi pati ang mga koneksyon at pagkakataon ay may malaki at minsan mas matinding epekto masasabi mong sapat na ang edukasyon para makahabol sa mabilis na pag-ikot ng mundo? Minsan, tila ba ang mga pangarap ay parang mga bituin sa langit, napakalayo at mahirap abutin, at may mga pagkakataon na ang mga ito ay napapalitan ng mas matitinding hamon.

Sa mabilis na pag-ikot ng iyong ginagalawan, hindi ka mabubuhay kung ang tanging armas mo lamang ay ang iyong edukasyon. Kailangan mong matutong kumapit sa patalim. Hindi sapat na magaling ka lang sa paaralan o may mataas na grado; sa totoong buhay, maraming aspeto na hindi matutunan sa loob ng silid-aralan. Ang tunay na hamon ng buhay ay hindi matatagpuan sa mga librong binabasa o sa mga pagsusulit na ipinasa, kundi sa kung paano ka mag-aadjust at maghahanap ng solusyon sa mga problemang dumarating sa iyong buhay. Siguro'y marami kang mararating gamit ang edukasyon, ngunit hindi ito aplikado para sa lahat ng tao, lalo na para sa mga nasa laylayan ng lipunan. May mga kabataan na kahit na may potensyal, hindi na natutulungan ng kanilang edukasyon dahil sa mga kalagayang hindi nila kayang baguhin, tulad ng kahirapan, kakulangan pera, o mga isyung pampamilya. Ang iba'y napipilitang makipagsapalaran sa murang edad at magtrabaho para sa mga kumakalam na tiyan ng kanilang pamilya, na nagiging dahilan upang mapag-iwanan sila sa kanilang mga pangarap. Malungkot, kung tutuusin, dahil ang iilan ay may mga pangarap na hindi na kailanman maaabot dahil sa iba't ibang hadlang, at sa kabila ng kanilang sipag at pangarap, hindi nila nakakamtan ang mga bagay na sana'y karapatan nilang maranasan.

Kaya mong mabusog sa kanin, at sa kanin lamang. Kaya mo ring mabusog sa ulam, at sa ulam lamang. Pero, mas masarap kumain nang may kanin at ulam. Katulad lamang sa buhay, mas magiging masagana ang ating buhay kung magkakaroon tayo ng diploma at diskarte. Ang diploma ay isang malaking hakbang sa landas patungo sa tagumpay, ngunit hindi ito sapat nang mag-isa. Ang diskarte, o ang kakayahang mag-isip ng mga alternatibo at maghanap ng paraan sa kabila ng mga hadlang, ay kasinghalaga ng edukasyon. Sa bawat pagsubok na dumarating, hindi lang ang kaalaman ang magdadala sa atin sa tagumpay, kundi ang pagiging malikhain at maabilidad sa pagharap sa mga pagsubok. Hanggat kaya natin gawan ng paraan upang makamit ang diploma at diskarte, piliin nating pagsabayin. Ang kombinasyon ng edukasyon at diskarte ang magsisilibing susi upang magtagumpay, at sa buhay, mas magiging buo at masaya tayo kapag natututo tayong gamitin ang mga bagay na tinamo natin at ang mga pagkakataon na dumarating.

Kung sasagutin ko ulit ang tanong mula kanina, sapat na nga ba ang edukasyon lamang ang iyong armas? Hindi. Sa ganitong uri ng buhay, matuto tayong "dumiskarte." Hindi naman natin mahahawakan ang diploma kung hindi natin ito ginamitan ng diskarte. Hindi sa lahat ng pagkakataon ang edukasyon ay ang magiging sagot sa lahat ng problema. Sa masalimuot na realidad ng buhay, may mga pagkakataon na kailangan mong magsakripisyo, magsanay ng tapang, at maging bukas sa mga alternatibong paraan upang malampasan ang mga pagsubok. Ganoon din sa totoong buhay, hindi natin mapagtatagumpayan ang isang bagay kung wala itong kasamang diskarte. Ang kakayahang makita ang mga pagkakataon sa kabila ng mga balakid, at ang lakas ng loob na kumilos kahit na may mga bagay na hindi mo kayang kontrolin. Kung hindi natin ito gagawin, ang lahat ng ating pag-aaral at mga natutunan ay magiging parang kalat sa isang mesa, hindi magagamit ng tama at hindi makapagbibigay ng halaga sa ating buhay.

04 | Kanser ng Lipunan: Ang Tunay na Sakit ay Tayo

 

“Ang mundo ay isang malaking Quiapo, maraming snatcher, maagawan ka. Lumaban ka.” Ang katagang iyan ay bitbit ko hanggang ngayong malaki na ako, magmula pa lamang noong ako’y naging isang estudyante na peryodista. Hanggang sa kasalukuyan ay hindi pa rin nagbabago ang kakintalang iniwan sa akin ng linyang iyan, siguro dahil hindi rin nagbago ang aking lipunang aking nakasanayan. Magulo, maingat at delikado. Tila ba’t may sakit ang mga tao, kanser kung tatawagin.

Sa mahigit anim na taon ko’ng pagsusulat, tila ba’y walang tuldok ang gulong di-mawari kung ano ang pinanggalingan. Sino ba ang dapat ituro? Ang bansa? Ang mga nakaupo? O baka naman ang masa? Taon-taon ay laganap pa rin ang mga isyung panlipunang nagmimistulang walang hangganan. Kaya naman ang malaking palaisipan sa’king isipan ay ‘Bakit?’. Bakit hanggang ngayon ay mas marami pa ang bilang ng mga nasa laylayan ay hindi makabangon? Bakit hanggang ngayon ay marami pa rin ang walang awang kinikitilan ng buhay ang mga tao ng mga taong walang ibang serbisyo kundi protektahan ang mga tao? Bakit galit ang tao sa mga snatcher at magnanakaw, ngunit mas pinili nilang bigyan ng serbisyo ang anak ng isang diktador na kinikilala bilang isang magnanakaw ng kaban ng bayan?

Matagal man bago ko napagtanto, ngunit ngayon ay may tiyak na akong kasagutan. Ang tunay na kanser ng lipunan na ito na napaka hirap gamutin ay ang mga taong naninirahan dito. Tayo. Tayo ang tunay na sakit sa lipunang hindi matuldukan ang kanyang mga problema. Maraming taon na ang nagdaan at mas parami ng parami ang mga nagbubulag-bulagan at pumipikit sa katotohanan, dahil nagpapadala at kumakain ng matatamis na salita. Habang patuloy ang pagkakalat ng mga kasinungalingan at pekeng balita, parami rin nang parami ang nawawala sa tamang direksyon. May mga tao na kahit alam nila ang masakit na katotohanan, pinipili pa rin nilang magbulag-bulagan, at sa halip na magsalita at kumilos para sa pagbabago, nagiging bahagi sila ng sistemang nagpapalaganap ng kasinungalingan at pagnanasa sa kapangyarihan.

Isang malupit na siklo ng kasaysayan ang nangyayari: paulit-ulit, parang walang katapusan. Minsan iniisip ko, baka nga tayo na mismo ang nagpapatuloy ng ating sariling paghihirap. Kung ang ating lipunan ay isang malaking Quiapo, malaki ang pananagutan ng bawat isa sa atin. Kung walang magtutulungan, kung walang magmamalasakit, patuloy na maghahari ang mga snatcher, hindi lang sa mga kalsada, kundi sa bawat institusyon at aspeto ng ating buhay. Ang tunay na laban ay hindi lamang sa mga harap-harapang kasamaan, kundi sa kakayahan nating magbukas ng mga mata at manindigan para sa tama, kahit na mahirap at mapanganib.

03 | Ang Mga Kamay na Makakapitan, Mga Balikat na Maiiyakan

 

     Malinaw pa mula sa aking mga alaala noong bata ako ang tono ng mga kantang naging paborito ko sa araw araw. Isa sa mga lumang kantang lagi kong naririnig sa radyo lalo na’t pag umaga ng linggo ay ang kantang ‘Anak’ ni Freddie Aguilar. Naalala ko pa ang mga sinambit sa akin ng ina ko noon habang nakikinig sa kantang iyon, “Anak, pag tumanda ka, wag mo kakalimutang tumingin pabalik.” Bilang isang puslit na bata, hindi ko iniintindi ang mga sinasabi ng aking magulang, gayon na din ang mensahe ng aking paboritong kanta. Ngunit ngayong 17 anyos na ako, malinaw na sa akin ang bawat salitang binitawan ng aking mga magulang, at ang nais ipahiwatig ng mga himig sa kantang ‘Anak’. 

Hindi ko maitatanggi na bilang isang anak, marami akong pagkukulang at mas lamang ang mga ‘mali’ na aking nagagawa sa araw araw.  Sa likod ng mga matataas na marka, medalya’t sertipiko ay minsang naging anak na walang bahid ng respeto sa kanyang mga magulang. Naranasan ko ang sumagot ng pabalang at magalit sa mga taong naghubog sa akin mula ng puslit pa lamang ako, magsinungaling at sumuway, at halos mawala sa landas dahil ninais kong patunayan ang mga katagang tinatawag nila sa’kin. Gaya nga ng sabi nila, ay  isa raw akong ‘pariwarang anak’. Naalala ko pa ang reaksyon sa aking mukha ng marinig ko ang mga salitang iyan mula sa bibig ng aking ina. Galit, lungkot, at mas ninais ko pang mag rebelde. Bilang isang musmos na bata, hindi ko rin maintindihan kung bakit ako nahantong sa ganoong sitwasyon, at hanggang ngayon ay tinatanong ko pa rin ang aking sarili kung ano ang mga dahilan kung bakit ganun na lamang ako kumilos. Pumasok sa aking munting isipan ang mga kataga ng kantang kinakanta ko dati. “Ikaw nga ay biglang nagbago, naging matigas ang iyong ulo, at ang payo nila'y sinuway mo.” Sa mga sandaling iyon, ang bakas ng galit sa aking mga mata ay napalitan ng gulat. Tila ba’y kinakausap ako ng mga liriko ng isang lumang kantang naririnig ko lamang noong ako’y bata pa lamang.

Napagtanto ko na ang impluwensya ng aking mga kaibigan ay may kontribusyon sa aking mga aksyon, at unti-unti nitong binago ang aking perspektibo kung paano ko tignan ang aking mga magulang at kung paano ko pakinggan ang kanilang mga payo. Hindi ko mapagkakaila na mas naging masaya ako sa mga itinuring ko na ‘kaibigan’ noon, ngunit ngayong malaki na ako, mas natutunan ko na walang hihigit at papantay sa alaga’t kalingang binigay sa’kin ng aking mga magulang. 

Walang papantay sa luto at pag-aalaga ng aking ina, walang hihigit sa proteksyon at kalinga ng aking ama. Lakbayin ko man ang bawat sulok ng mundong ibabaw, walang makakapantay sa pagmamahal ng mga taong nagbigay buhay sa akin.

Hindi ko sasayangin ang mga sakripisyong ginawa ng aking mga magulang para lamang maipagpatuloy ko ang paglalakbay sa mundong ibabaw. Hindi man naging perpekto ang kanilang pagmamahal at kalinga, para sa akin isang pribihileyo na maranasan ang kanilang pagmamahal na hindi matutumbasan ng ano mang materyal o halaga ng pera. Nang isilang ako, hindi ako naging malas sa buhay ni isang beses man, dahil higit pa sa salitang ‘swerte’ upang ilarawan kung gaano ako kaswerte mula ng maramdaman ko ang init ng mga yakap ng aking mga magulang.

Sa kabila ng lahat, mawala man ako ng landas at talikuran ako ng lahat, isa lamang ang tiyak at sigurado. Hinding hindi ako tatalikuran at itatakwil ng aking mga magulang, kaya naman bilang isang anak, obligasyon ko na huwag sirain ang kanilang tiwala at pagmamahal. Madapa man ako at masubsob, may mga kamay akong makakapitan at mga balikat na iiyakan. Sapat na iyon para sa akin, kuntento na ako sa buhay na kasama ko ang aking pamilya, dahil para sa’kin sila ang pinakamalaking biyayang binigay ng poong maykapal, at sobra sobra na iyon.

02 | Ang Mga Kamay sa Likod ng Obra: Mga Damdaming Hinabi sa Bawat Guhit

     

    Sa likod ng mga kulay at sining, mga obra at mahika, ay isang kamay at utak ang lumikha. Minsanan may nalunod ngunit natutong lumangoy. Sinong mag-aakala na sa isang iglap ng oras, ay magsisimula ang kwento ng pangarap at buhay ng isang batang babae na nakita ang mundo bilang isang lugar na puno ng mga kulay. 17 anyos, simpleng estudyante lamang, mahilig gumuhit at isang kartunista. Mahilig sa lahat ng pagkaing tsokolate, lalo na sa panonood ng mga ‘anime’ kung saan nagmula ang kanyang hilig na gumuhit at magpinta, at higit sa lahat, pangarap nya ang maging isang kilalang pintor. Ngunit teka, sino nga ba ang mga kamay sa likod ng obra?

    Puslit pa lamang, hindi inakala ng lahat na mapupukaw ng pagguhit ang kanyang atensyon. Sabihin nating mas nakasanayan nya ang mga asignaturang matematika, siyensya at mga asignaturang may kinalaman sa numero. Tama nga naman, sinong mag aakala na ang batang mahilig sa mga numero ay hahawak ng lapis at magsisimulang lumikha sa mga papel?

Hindi naging madali, ngunit sa kabila ng mga hamon at pagsubok, tila ba’t hindi alintana sa kanyang mukha ang pagod at takot. ‘Nasa tama ba akong direksyon?’ ‘Ano nalang ang sasabihin ng mga tao?’ ‘Nagsasayang lang ba ako ng oras dito?’ Napakaraming tanong ang nagsimulang pumasok sa kanyang utak, hanggat sa hindi nya na namamalayan na sa bawat pagpatak ng kanyang pagdududa ay mas lumalamang ang kanyang takot na matalo kaysa sa kanyang kagustuhan na magpatuloy. Sa kabila ng lahat, mas nanaig pa rin ang kanyang pangarap na gumawa at lumikha gamit ang kanyang mga sariling kamay. Sa kabila ng takot, sa kabila ng mga panghuhusga, ay isang maliit na batang babae lamang na may mga munting pangarap para sa hinaharap, at ngayon ay kanya nang tinutupad at sinusubukang sungkitin ang mga talang inakala nyang sobrang layo sa umpisa ngunit nang tumagal ay natutunan nyang sundan ang paglitaw nito kasama ang mga bulalakaw. 

    Pagtungtong ng Senior High, hindi naging madali ang proseso. Marami ang naging balakid at pagsubok ang dumating at parating pa lamang ngunit para sa kanya, ang pagsuko ay nagpapahiwatig lamang na tapos ka ng magsulat sa libro ng iyong paglalakbay, at matatapos na ikaw lamang ang tanging mambabasa ng sarili mong mahika.  Kaya’t malubak man ang daan, marami man ang nakaharang, nagpatuloy syang maglakbay. Mula sa isang batang walang ninais kundi mga laruan at tsokolate lamang ay nagmula ang tumpak tumpak na medalya’t sertipiko ng mga gantimpalang kanyang nasungkit, ang mga bunga ng mga pawis at dugong isinakripisyo sa mga taong nagdaan. Mahirap man ang mangarap sa mabilis na pagikot ng mundong puno ng mga pagbabago, hindi ito tititgil at maghihintay para sa iyo. Kaya’t natutunan nya ang sumabay, sa gitna ng mga pagbabago, nanatili syang kalmado.

Sa halos labing pitong pamumuhay sa mundong ibabaw, maraming beses sa buhay nya na napagisipan nyang sumuko at iwan nalang na bukas ang kanyang sariling libro, ngunit minsana’y pumasok sa kanyang isipan, ‘Sino ang magbabasa ng librong hindi pa natatapos?’ Kaya’t mahirap man ang magpatuloy, sa taong may pangarap, hindi sapat kahit ang kahirapan upang tuldukan ang paglikha ng mga mahikang– ang kamay nya lamang ang tanging makakahubog. Kaninong mga kamay nga ba galing ang mga obra’t maestrang nagpapahiwatig ng mga damdaming hindi maihahabi ng mga salita? Walang tanging iba kundi kay Ivy Mae Toledo.

01 | Tinig ng Layunin

   Bata pa lamang ako, isang malaking palaisipan sa akin kung ano ang nais kong maging sa hinaharap. Sa murang edad, madalas kong tanungin ang sarili kung anong direksyon ang nais kong tahakin pagkatapos kong mag-aral. Ngayong nasa Senior High School na ako, hindi pa rin ganap na malinaw ang sagot sa tanong na iyon, ngunit isang bagay ang sigurado ako. Ako ay may layunin. Layunin kong maging boses ng sambayanang Pilipino, para sa mga naapi, natatapakan, at hindi napapakinggan sa isang bansang tila ang may kaya lamang ang binibigyan ng kapangyarihan.

    Ang pangarap kong ito ay higit pa sa simpleng ambisyon. Isa itong tungkuling nais kong yakapin, sapagkat naniniwala akong kailangan ng bansa natin ng mga taong handang magsalita para sa mga nasa laylayan. Sa bawat sulok ng lipunan, may mga kwentong hindi naririnig—kwento ng mga taong napapabayaan, pinagtatawanan, at nilalampasan ng pagkakataon. At iyon ang nais kong bigyang-pansin ng lahat, sapagkat naniniwala ako na ang katarungan at karapatan ay para sa lahat, at hindi lamang para sa mga piling tao.

    Ang misyong ito ay hindi natatapos sa pangarap lamang—kundi isang responsibilidad na nagsisimula sa bawat salita at kilos ko ngayon bilang isang mag-aaral. Ang pagsusulat, pakikinig, at pagmamasid ay panimula pa lamang upang higit kong matutunan ang tunay na kahulugan ng pagiging isang tinig ng lipunan. Naniniwala ako na sa hinaharap, magiging instrumento ako ng pagbabago, isang tulay na mag-uugnay sa mga hinaing ng sambayanang Pilipino at sa solusyong nararapat nilang makamit.